Süt Bileşim Faktörleri

Süt bileşimi, hayvan türüne göre değişmektedir. İnek sütü, koyun ve keçi sütünden daha az kuru madde içerir. Protein ve yağ değerleri daha düşüktür. Aynı hayvan türü içinde ırklar arasında da süt bileşimi farklılıkları görülür. Aynı ırk içinde de farklılıklar görülür. Simental ırkı ineklerin süt yağı oranı siyah-alaca holstein ve monotofonlardan daha yüksektir.

Hayvan yaşlandıkça metabolizması yavaşlar ve süt sentezleme yeteneği azalır. Dolayısıyla, süt bileşimi değişir. Başlangıçta artan laktasyon sayısıyla yağ miktarı artar, gelecek yıllarda azalır. Sütün protein içeriği, beşinci laktasyondan sonra azalır.

İnekler için en iyi çevre sıcaklığı 5-20 derecedir. Hava nemine göre, farklı sıcaklıklarda verim düşer ve sütün yağ ve protein oranı azalır. 20+ derece sıcaklıklar daha etkilidir. Dolayısıyla, yağ miktarı kışın artar. İlkbaharda, ineğin düşük selülozlu yeşil otları yemesi süt yağını azaltır. Sıcak hava ve yüksek nem, yem tüketimini kısıtlayarak yeterli selüloz alımını engelleyerek süt yağı üremesini azaltır.

Laktasyon süresince, süt miktar ve bileşimi önemli ölçüde değişir. Yağ ve protein azalırken, laktasyonun dördüncü ayından sonra artar. Laktoz içeriği fazla değişmez.

Süt sağımının ilk bölümünde, sütün yağ oranı %1-2 iken son bölümünde %6-7'ye çıkabilir. Dolayısıyla, analiz için süt örnekleri sağım başında veya sonunda inek memesinden değil; sütün taammını temsil edecek şekilde numune alınmalıdır.

Hayvan hastalıkları süt verimini düşürür ve süt bileşimini belirgin şekilde değiştirir. Meme sağlığına göre, süt bileşimi değişir. Laktoz, yağ ve protein oranları düşer. Mastitis gibi hastalıklar, sütteki somatik hücreleri çoğaltır. Dolayısıyla, süt kalitesi ve üretimi bozulur. Mastitis, memedeki epitelyum hücreleri etkileyerek sütün yağ, protein, laktoz ve minerallerini bozar. Mastitisli süt, iyi mayalanmadığı için peynir yapımı zorlaşır. Hayvanın vücut skoru da süt bileşimini etkiler.

Hayvanlara verilen kaba yemlerin miktar ve kalitesi,sütün en çok yağını etkiler. Rasyonda, kaliteli kaba yem artışı sütün yağını arttırırken; dane yemlerin artışı sütü çoğaltırken sütün yağını azaltır. Sık yemleme, kesif yemlerin yol açtığı süt yağı düşüşünü önler.

Süt Bileşimini Etkileyen Beslenme Faktörleri ve Etkileri

Somatik hücreler; süt içeriğinde meme dokusundan gelen epitelyum hücreleri, plazma hücreleri, eritrositler, lökositler gibi kan hücreleridir. Hayvanın yaşı laktasyon dönemi, mevsim gibi faktörlere duyarlıdır. Sağlıklı ineklerde, milimetrede 200.000 hücrenin altındadır. Çiğ süt tebliğinde, milimetrede 400.000 hücrenin altında istenmektedir.

Sütteki yüksek somatik hücre sayısı, mastitis belirtisidir. Belirti göstermeyen meme rahatsızlıklarını belirlemede dikkate alınır. Bu tür meme rahatsızlıkları, gözle doğrudan teşhis edilemez. Dolayısıyla, en önemli belirtisi süt veriminin düşüklüğüdür.

Somatik Hücre Sayısına Göre Yıllık Süt Verim Kaybı

Kaynak: Adana İli Damızlık SIğır Yetiştiricileri Birliği - "Kaliteli Yem, Sağlıklı Süt Projesi" Broşürü - Adana 2015